CALL FOR PAPERS

Czekamy na teksty wpisujące się w tematykę przygotowywanych tomów, ale także na artykuły niezwiązane z wiodącym tematem numeru.

Przyjmujemy również recenzje naukowe książek filmoznawczych dotyczących kinematografii polskiej.

Teksty prosimy przesyłać na adres: pleograf@fina.gov.pl

 

Tematy kolejnych numerów:

Dźwięk i muzyka

Termin nadsyłania artykułów: 30 listopada 2019 roku

Słynny kompozytor muzyki filmowej John Williams miał kiedyś powiedzieć, że najlepsza muzyka w filmie to taka, której nie słyszymy – która oddziałuje na nasze zmysły i emocje niejako poza świadomością, która niezauważalnie towarzyszy filmowym obrazom, zlewa się z nimi w sposób płynny i niedostrzegalny. Zarazem jednak samo określenie „muzyka filmowa” często przywodzi na myśl zgoła odmienny zestaw skojarzeń: kompozycje pełne patosu, instrumentalną muzykę ilustracyjną, wyraziste leitmotivy, bogate aranżacje na pełną orkiestrę, przeszywające, budujące suspens smyczki. Tymczasem na konstrukcję filmowej ścieżki dźwiękowej składają się nie tylko charakterystyczne melodie i dyskretne motywy, ale też starannie zaprojektowane dźwięki elementów świata przedstawionego – szum lasu, gwar ulicy, szmer radia w pustym mieszkaniu, futurystyczna elektronika, dobiegający zza kadru odgłos wystrzału – o których często się zapomina, omawiając oddziaływanie sfery audialnej w kinie. Pomysłowy design dźwiękowy, umiejętnie dobrany motyw muzyczny czy piosenka, a nawet precyzyjnie wykorzystany moment ciszy potrafią całkowicie zmienić nastrój sceny, uruchomić nowe punkty odniesienia, zbudować przestrzeń filmu czy pogłębić psychologię postaci.

W tym numerze „Pleografu” chcielibyśmy wnikliwie wsłuchać się w dźwięki i muzykę w polskim kinie: przeanalizować ich pochodzenie i oddziaływanie, wczytać się w skojarzenia i nawiązania, prześledzić ścieżki współpracy między twórcami filmowymi i muzycznymi, zbadać muzyczne oraz niemuzyczne filmowe audiosfery. Zapraszamy do nadsyłania tekstów omawiających sposoby użycia dźwięku i muzyki w polskim kinie. Czym się one charakteryzują? Czemu służą? W jaki sposób wpływają na afektywną recepcję filmu? Co sprawia, że zapadają w pamięć? Czekamy na artykuły poświęcone polskim musicalom, filmom muzycznym i filmom o muzyce, a także na teksty eksplorujące wątki dźwiękowe w innych formach i gatunkach filmowych. Interesują nas również dźwięk i muzyka „od kuchni”: międzyinstytucjonalne współprace, kulisy tworzenia efektów w studio (foley) i okoliczności wykorzystania nagrań terenowych, sylwetki kompozytorów-instytucji i ikonicznych twórców muzyki filmowej, wieloletnie kolaboracje filmowców z muzykami i ich przypadkowe spotkania.

 

Edukacja filmowa

Termin nadsyłania artykułów: 31 stycznia 2020 roku

Historię polskiego kina poznaje się na uniwersytetach i w uczelniach artystycznych, jej elementy wprowadza do programów szkolnych i umieszcza w ramach różnych inicjatyw edukacji nieformalnej i pozaformalnej (choćby Akademia Polskiego Filmu, projekt Filmoteka Szkolna, cykl Nowe Horyzonty Edukacji Filmowej czy wykłady o klasyce polskiego kina w „KinoSzkole”, by podać tylko kilka przykładów). Popularyzacją wiedzy o polskim kinie wśród Polaków, ale i obcokrajowców, zajmują się liczne instytucje kulturalne. Edukację filmową można jednak rozumieć też szerzej – również krytyka filmowa, festiwale filmowe, muzea i archiwa kinematograficzne, a nawet kina studyjne mogą pełnić – i często pełnią – funkcje dydaktyczne. Wreszcie samo kino – w pierwszej kolejności edukacyjne, ale też dokumentalne, fabularne, a nawet eksperymentalne – bywa narzędziem upowszechniania, twórczego wzbogacania czy krytycznego weryfikowania wiedzy o świecie. Możliwe są zatem różne perspektywy, które pozwalają uczyć o kinie i zarazem uczyć kinem. O kinie polskim można opowiadać na wiele sposobów, w odniesieniu do intelektualnej dynamiki w badaniach filmoznawczych i kulturoznawczych ostatnich lat. W historii polskiego filmu pojawiły się m.in. perspektywy transnarodowe i transkulturowe, podejścia skupione na specyfice rynku kinematograficznego, studia o „historii niebyłej”, nowe ujęcia autorskości i gatunkowości.

Jak zatem nauczać o polskim kinie? Jakie są strategie i metody historyczne, a w jaki sposób zmieniają się one współcześnie? Jak są układane programy kursów uczelnianych i pozauczelnianych? Jakie filmy pokazujemy cudzoziemcom? Czy istnieje kanon polskich filmów szczególnie często wykorzystywanych w celach dydaktycznych? Jak wybrane instytucje rozumieją i realizują swoją misję edukacyjną? Jaki wpływ ma poznawanie (historii) polskiego kina na wiedzę o świecie? W jaki sposób dydaktyka polskiego filmu łączy się z prądami występującymi w myśli pedagogicznej i humanistycznej? Czego może uczyć polskie kino o samym sobie i o nas? Na te (i inne) pytania chcemy poszukać odpowiedzi w numerze „Pleografu” poświęconym strategiom dydaktycznym i edukacji filmowej w kontekście polskiego kina. Czekamy na artykuły teoretyczne, na studia przypadków, na opisy konkretnych programów i rozwiązań, na porównania podejścia polskiego i zagranicznego, poświęcone filmom i zjawiskom zarówno dawnym, jak i najnowszym.

Współredaktorką tego numeru „Pleografu” jest Justyna Hanna Budzik.

 

Polskie kino mężczyzn

Termin nadsyłania artykułów: 15 kwietnia 2020 roku

W ostatnich latach polskie kino coraz bardziej otwiera się na twórczość kobiet: powstają skierowane do nich inicjatywy, organizowane są konferencje poświęcone udziałowi kobiet w rynku filmowym, prężnie działa zrzeszająca twórczynie grupa Kobiety Filmu, a podczas 43. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni podpisano deklarację dotyczącą wdrażania równości płci w branży filmowej. Polskie kino jest kobietą – ogłosiła Magdalena Sroka, otwierając siódmą edycję Festiwalu Filmowego Transatlantyk. Zarazem – jak wskazują badania Moniki Talarczyk – historycznie, a w niektórych filmowych zawodach także współcześnie, polskie kino wyraźnie zdominowane jest przez twórczość mężczyzn. Inaczej jednak niż w przypadku kobiet, męska twórczość rzadko jest rozpatrywana z perspektywy płci: „kino kobiece” to niemal osoby gatunek – ale też fraza wciąż stosowana pobłażliwie, podobnie jak „kobieca literatura” – „kino męskie” nie jest występującą powszechnie kategorią opisu twórczości mężczyzn filmowców, która traktowana jest raczej jako „kino po prostu”.

Nie znaczy to, że polskie kino nie jest zainteresowane męskością – przeciwnie, powstają liczne filmowe narracje poświęcone mężczyznom i chłopcom, odnoszące się do ich doświadczeń, zainteresowań, wrażliwości, przypisywanych im ról i cech, zmagań ze społecznymi oczekiwaniami i stereotypami związanymi z płcią. W kolejnym numerze „Pleografu” chcemy oddać mężczyznom płeć – przyjrzeć się ich roli w historii, współczesności i przyszłości polskiego kina przez pryzmat męskości i jej przemian. Interesują nas mężczyźni twórcy i mężczyźni bohaterowie, postaci ojców, mężów, kochanków i synów, opowieści mężczyzn o samych sobie i o sobie nawzajem. Jesteśmy otwarci nie tylko na historie bezpośrednio podejmujące temat męskości, ale też na eksploracje tego, jak płeć mężczyzn twórców mogła wpłynąć na podejmowane w ich twórczości wątki i przyjmowane perspektywy, na stosunek do ciała, płci i seksualności, a także na elementy filmowej formy. Czy istnieje polskie kino mężczyzn? Czym się charakteryzuje? Czym się różnią opowieści mężczyzn o sobie od opowieści kobiet o mężczyznach?

 

(Nie)obecność narracji filmowej

Termin nadsyłania artykułów: 31 lipca 2020

„Opowiadanie (narrative) to podstawowy sposób rozumienia świata przez ludzi, nadawania mu sensu” – pisali David Bordwell i Kristin Thompson, podkreślając tym samym znaczenie narracji – opowiadania historii – także dla kina. Kolejny numer „Pleografu” chcemy zatem poświęcić zagadnieniu narracji w polskim kinie. Interesuje nas ona jako problem teoretyczny i motyw fabularny (np. w kinie na różne sposoby autorefleksywnym), a także jako przestrzeń rozmaitych zabiegów w tych filmach, które otwarcie z narracją eksperymentują.

Zapraszamy do nadsyłania tekstów poświęconych między innymi charakterystycznym dla polskiego kina powracającym motywom i chwytom narracyjnym, których występowanie, przemiany i znaczenie można śledzić w wybranych filmach, oraz narracyjnym eksperymentom poszczególnych twórców. Zachęcamy także do dzielenia się artykułami poszukującymi i poddającymi refleksji formy filmowe, które z narracyjnością na różne sposoby zrywają, prezentując się jako nienarracyjne. Ich twórcy, rezygnując z jednego z podstawowych sposobów „nadawania sensu” światu i jego doświadczaniu, sięgają po inne dostępne kinu środki wyrazu. Tym samym często zwracają uwagę na problem medialnej specyfiki kina, które, gotowe uwolnić się od języka werbalnego i pisanego, może również zerwać z opowiadaniem historii i zaoferować odbiorcom odmienny sposób wglądu w rzeczywistość. Kino będzie więc rozumiane tutaj jako medium specyficzne, a zarazem odnoszące się do innych mediów, czy to w celach inspiracji, czy krytyki i zerwania.

Ośrodkiem zainteresowania w numerze stanie się zatem narracyjność w polskim filmie, a obiektem badań może być zarówno obecność, jak i nieobecność narracji, która w obu przypadkach okazuje się ważnym punktem odniesienia dla pojmowania kina i jego istoty.

 

Komedia i komizm

Termin nadsyłania artykułów: 31 października 2020

Komedia i komizm zajmują w polskim filmie miejsce szczególne. Gatunek komediowy jest jednym z nielicznych, które trwale przyjęły się w naszej kinematografii, i wydał dzieła zarówno wielkie i znaczące, jak i słabsze, mniej cenione. Polska komedia filmowa to pole ciągle domagające się nowych interpretacji i powrotów, jako obszar rozległy i silnie zróżnicowany. Z tego względu w kolejnym numerze „Pleografu” chcemy się zająć komedią jako zarówno szczególnym gatunkiem i językiem, jak i złożoną metodą społecznej obserwacji oraz komunikacji. Interesują nas również mniej oczywiste perspektywy, z jakich można spojrzeć na strategie komediowe w polskim kinie minionych dekad i najnowszym.

„Śmieszność – według Moliera – jest uzewnętrznioną i widoczną postacią, jaką opiekuńcza natura przydała temu wszystkiemu, co jest niezgodne z rozumem, po to, byśmy mogli to dostrzec i tego się wystrzegać. Aby rozpoznać śmieszność, należy zrozumieć, na czym opiera się racja, dzięki której dotyczy ona ułomności”. Zapraszamy również do nadsyłania tekstów dotyczących kategorii komizmu, wychodzącego – czasem dalece – poza obręb komedii jako gatunku. Trudny do ujęcia w perspektywie teoretycznej komizm – uzależniony od subiektywnych odczuć odbiorcy, ujawniający sprzeczności, jakie wynikają z kontrastu między przedstawionymi słowami, osobami i sytuacjami a odbiorczymi oczekiwaniami – jest zatem kategorią „transgatunkową”. Zachęcamy do podjęcia refleksji nad tymi kwestiami zarówno w odniesieniu do wybranych nurtów polskiego kina, jak i konkretnych twórców czy filmów. Ciekawa będzie dla nas w tym kontekście także kwestia aktorstwa komediowego, charakteryzacji oraz operowania filmowymi środkami wyrazu. 

Czekamy na teksty problematyzujące i analizujące komizm w polskim kinie jako instrument krytyki autorytetów i wartości, domenę karykatury, parodii, groteski czy trawestacji. Co jest śmieszne dzisiaj, a co było śmieszne w przeszłości? Jak zmienił się model komedii i sam jej odbiorca? Czym jest śmiech i śmieszność w filmie, ale i śmieszność samego filmu? Zapraszamy do refleksji nad zasugerowanymi tutaj, a także przeoczonymi kwestiami, których wspólnym mianownikiem byłyby rozważania na temat związków polskiego kina z tematyką komedii i komizmu.

Kontakt

Klaudia Rachubińska
sekretarz redakcji

tel. 22 182 47 63
e-mail: pleograf@fina.gov.pl

Adres redakcji:
Filmoteka Narodowa - Instytut Audiowizualny
ul. Wałbrzyska 3/5
02-739 Warszawa

 

Redakcja

Rada naukowa

Recenzenci naukowi

Informacje dla autorów

CALL FOR PAPERS