Dziesiąta muza

Tytuł:

Dziesiąta muza

Autorzy:

Karol Irzykowski

Wydawca:

Krakowska Spółka Wydawnicza

Wydanie:

Kraków 1924

Liczba stron:

240

Spis treści

SPIS RZECZY

Przedmowa  1-6

CZĘŚĆ PIERWSZA: PRZYGOTOWANIE TERENU.

I. Królestwo ruchu.
Straszliwa kometa kinetofonu. — Kino namiastką-teatru. — Szlachetność i nuda. — Kino zjawiskiem mutaczyjnem kultury. — Kino utopistyczne. — Idea czystego ruchu. — Sceny kontemplacyjne. —Margines i główny temat. — Ruch a ruszanie się. — Bergson przeciw kinematografowi. — Fatalna tęsknota. — Kino umrze na słowo? Mylny alarm lub odroczenie katastrofy                7

II. Na granicy dwóch światów.
Premia wyobraźni. — Rudymenty sztuki, czy sztuka istotna? --Unanimizm w kinie. — Filmy Wegenera. — Król gór, inwazja świata nadprzyrodzonego.— Rezerwaty wyobraźni dla „oczu duszy"    17

III. Pochód Golema.
Jak żyje i chodzi Golem ? Człowiek elektryczny 22

IV. Problem niewidzialności. 
Jogi. — Jak pokazać . niewidzialnego ? — Meyrinck i Wells. — Półobrót bajki europejskiej. — Krwawe ślady i zagadkowy krzak. Kino jako widzialność ruchu. — Złudzenie synonimem cudu. — Ravengar i strachy. Fermaty       25

V. Prawo zwierciadła.
Oglądanie w sekrecie przed Rzeczywistością. — Lokomotywa z galarety. — Kino słuchowe. — Kino Ole. — Świat postawiony na boku optycznym. — „Widzieć" jest to „mieć".. Rozfałdowanie się skóry optycznej świata           29


CZĘŚĆ DRUGA : KU TREŚCI.

VI. Filmy sensacyjne.
„Dramaty życiowe" zwierciadło próżności aktora. — Rzetelny efekt kinowy. — Detektyw — rycerz nowoczesny. -- Konwencje filmu detektywnego. — Krystalizowanie się sztuki dokoła sensacji. — Natchnienie na raty. — Bezczelność Weebbsa. — Pomysły pomysłowe i mechaniczne. Żywioł na scenie. — Powódź aktorem          32

VII Człowiek i materja.
Zajścia na płaszczyźnie zetknięcia. — Przyskrzyniony do muru. —Detektyw dynda na latarni. — Woda, drzewo i chłopak. —Mechanizacja materji. — Fortepian telegrafuje. — Stół rozjemca. — Wewnętrzna logika materji                 38

VIII. Stosunek czynny i bierny.
Ruch działania i ruch cierpienia. — Diabelski teleskop. — Człowiek „rzeźbiony" przez materię. — Dłoń oskarżycielka. — Dokumentarstwo a sztuka. — Tonący okręt. — Gruzy. — Śnieżyca. - Puszcza. — Freudowska walka o klucz      42

IX. Pogranicze figlów.
Woda, woda ! Stalaktyty żarłoctwa. — Triumf pierza. — Studium ciastologiczne. — W światku mebli. — Owady, które służą kinu. — Komiczne niebo i komiczne piekło. Walka gigantów w jednym pokoju 47  

X. Rudis indigestaque moles.
Instynkt rozwojowy kina. — Pod maską sensacji poszukiwanie kopalń ruchu. — Zbrylenia materji : komin, wieża, latarnia morska, turnie dachów, pociągi, ruiny. — Filozofja zakamarków. — Górnik filozoficzny. — Ruch jako świadek walki      51

XI. Cyrk.
Wzbogacenie rzeczywistości ruchowej. — Nie psuć kina uszlachetnianiem ! — Jego misja. — Zwierciadło cudów ruchu. —Po drucie głową na dół. — Taniec niemożliwości             58

XII. Pocałunek.
Gra ciał. — Linja, która łączy, a nie dzieli. Odpoczynek w po-całunku. — Pocałunek w teatrze. — Cmoki. — Dziki miód. —Krowa. — Pocałunek z przeszkodami. — Powtarzanie nie jest ćwiczeniem. — I to także musi być powiedziane. — Uśpienie prokuratora. — Straszliwa widzialność erotyzmu. — Zmienić chemję ciekawości widza. — Kamienny Adam i kamienna Ewa                 63

XIII. Siła.
Kino laboratorjum siły. — Zrywanie pęt. — Fabrykacja fałszywych autentyków. - Partackie_ bójki. — Giliwer i Macistes                 70

XIV. Tłum.
Żywa plastelina. — „Morze" ludzi. — Dwa tłumy, które się sobie przypatrują. — Aby film „szedł". — Ornamentacyjne traktowanie tłumu. — Las Birnamu. — Walki en gros i en detail. —Brak głosu potęguje optykę. — Sceny sądowe         75


CZĘŚĆ TRZECIA : KU FORMIE.

XV. Kamee.
Początki formy. — Fragment i powiększenie. — J'accu.se: - Obrazy reminiscencjonalne i kwintesencjonalne. — Obrazy winietowe. — Pisanie słowa. — Świece alegoryczne. — Cienie. — Izolowanie szczegółów. — Ruch na marginesie czy arje ruchu? — Piękno kinowe ratami. — Kamea z kotkiem, pieskiem lub gołąbkiem               80

XVI. Malarstwo w filmie.
Momenty statyczne czyli ruch nieruchomy. — Motywy sylwetkowe. — Kamea rokokowa. — Człowiek nie widzi ruchu tylko zmiany. — Materja u siebie. — Człowiek w ukryciu. --Czy kino jest antropocentryczne?             88

XVII. Napisy w filmie.
Ośle mosty? Lessing a praktyka. — Literaturofobja. — Wzmacnianie rasy obcemi elementami. — Filmy bez napisów. — Napisy w służbie kinowości - Poruszanie ustami. — Motyw kinowy z mówienia. — Poutrety zasłuchanych - Portret natchnienia: —Mój stosunek do puryfikacji. — Schwytać płomień. — Scenki akustyczne. — Si duo faciunt idem…        93

XVIII. „Muzyka wzrokowa".
Kino zarażone muzyką. — Czy kino jest tylko kalejdoskopem ? Czy kino gra obrazami? — Trzeba tylko wynaleźć maszynkę permutacyjną. — Cudowny miech. — Wyskakujący bandyta. — Kłócę się z p. Trystanem. — Pojęcie celu niezgodne z pojęciem kalejdoskopu. — Zapowiedź kina abstrakcyjnego 101

XIX. Mozajki.
Griffith, mistrz mozajki. — Dwie sieroty. — Męczennica miłości. - Scena chrztu. — Scena na krach. — Znaczenie tej sceny. Sensacja, która przestaje być sobą. — Upadek Babilonu. Ostatni akord sielanki 106

XX. Znaczenie fragmentu.
Marja Malczewskiego jako wizja kinowa. — Parafrazy i parabole w poezji i w kinie. — Nogi Ursusa w piasku. — Lessing propagował kino. — Schiller jako autor kinowy. — Repetitorium z poetyki. — Lina, która opowiada. — Metronimja, która skacze po scenie. -- Powierzchowne podobieństwa. Imażinizm kinowy               110

XXI. Fotogenja.
Dziesiąta Muza w kłopocie o swą rasę. Awans fotogenji. —Zęby fotogeniczne. -- Mądre kleksy. —7 Trochę etymologji — Autentyczne informacje. — Kopnięcie fabuły. — „Sytuacje bez ogona i bez głowy". — Futurystyczna mikrofilja. Filozofia fotogenji. — Głównym fotogenjuszem — aparat. — Wrogowie fotogenji. — Fotogenja ust, które mają przemówić. — Metoda siekaniny. Taniec krajobrazu.— Co jest komórką kinowości ?— Jak- się fotogenizuje taniec. Ostrzeżenie przed dogmatami fotogenji. — Przepyszne fotografje, ale nie kino. — Przedmioty fotogeniczne. — Migawkowość. — Tęsknota za wizją i prąd imienny. — Kino nie pokrywa się tylko z pojęciem ruchu     116

XXII "Analiza fotogeniczna".
Banalność ruchu zwykłego. — Spreparowanie go fotogeniczne. —„Życie napowrót ugotowane z atomów". — Gdy reżyser czyta scenarjusz. Analiza przeciw analizie. — W czem sekret wrażenia? — Utajony literat w reżyserze 130

XXIII Etudy.
Analiza fotogeniczna czy studjum realistyczne? Uprawnienie etudy. Scenarjusz jest niczem!? — Konflikt między autorem a reżyserem. — Cały pomysł niech będzie »fotogeniczny". —Dominanty wrażenia. — Kino ciąży ku etudzie         136


CZĘŚĆ CZWARTA : WYNIKI I KRYTYKA.

XXIV. Reforma scenarjusza.
Reżyser jest autorem. Walka o dostęp do wymion dojnej krowy. — Pogarda dla treści. — Czy kino ma pozostać sztuką pasorzytniczą ?                140

XXV.
Ideał sztuki filmowej     144

XXVI. Ocena scenarjuszy i motywów.
Bezideowość pod względem kinowym. — Sztuki wewnętrznie ki-nowe. — Motywy dla kina. — Pchła rozsadnikiem fotogenji. —Żagiel i wiatr. — Większa stawka jako wartość artystyczna. — Treść' bez skóry ruchowej. — Przeróbki. — Kino „Strzecha" i Parz Tadeusz. — O ustawę przeciw wandalizmowi kiniarzy. —Fiasko Robinsona na filmie. — Symboliczńa metamorfoza. —Nadużywanie retrospekcji i kłamstwo. — Fantastyka w kinie —nowy pokarm dla oka. — Partackie duchy                 145

XXVII. Pandaemonium optyczne.
Wyrwać jeden płat życia optycznego. — Twórczość kinowa z głębi natchnienia. — żywioł skupiony i żywioł rozprószony. —Dramat pozaludzkich głębin i porachunek z widzialnością. —Nowy przekrój. -- Ta teorja jest częścią „filozofji pracy"    154


CZĘŚĆ PIĄTA : GŁÓWNA PRÓBA TEORII.

XXVIII. Filmy polskie.
„Film psychologiczny' — jego gadatliwość. — Doktryna o konieczności sensacyj. Sensacja wzrokowa a sensacja fabularna. Trywializm a nie realizm. — „Piękne widoczki". Nie wolno „markować" w kinie. — Prawa treści. — Ekskursia ekonomiczna : Niedostępne narzędzia. -- Tchórzliwy kapitał. —Ciury zachodu) - Pod jakim warunkiem wejdziemy w kompromis. — Bezczelność niemiecka a skromność polska        158

XXIX. Film aktorski.
Św. Pantomima, patronka filmiarzy. — „Psychomimika.". — Mimika jest. tautologją!? — Kocham ! — Odstraszający przykład. — Grandwystawa min i grymasów. — Wizje. — „Coś pani «powiem". — Tylko kanwa dla gry aktorów ? — Aktor autorem ! — Za granicą nie inaczej. — Liljana — najnowszy — Ruchy, które nie wyrażają lecz zdradzają. — Odwaga brzydoty. Kułak w ustach. Geogrjfja świata uczuć. - „Język mimiczny" i słownik min. — Marsz djabelski. — Skubanie rękawiczki i podarcie listu. — Rozwiązanie zagadki          169

XXX. Ciało jako żywioł.
Środek alopatyczny. — Ciało w majestacie swej obcości. — Wieczni wrogowie. — Zbłąkane w przestrzeni. Gdy człowiek się odczłowiecza. — Ciało ciężarkiem. — Doskonały truposz. — Ciało napieczątkowane. — Malutki. — Kaleka. — Grubasek. — Chudziak. — Chaplin — człowiek ze szkła. — Dwójkowość. — Podobieństwo. — Kobieta-obraz. — „Orografja twarzy". — Jak się gra swoje ciało na telefonie. — Cygaro, apasz i lord. --Jesteśmy rybami                183


CZĘŚĆ SZÓSTA : INNE MOŻLIWOŚCI KINA.

XXXI. Film intensywny i ekstensywny.
Pąkowność kina. — Film z elementów pozaruchowych. — Zamiast ruchów — fakty. -- Ruch materji wydarzeń i jej rzeźbienie. Nocna eskapada. - Wyłom w teorji?              196

XXXII. Kinetoion. — Triki. — „Caligari".
Miecz Damoklesa nad kinem. — W jego cieniu rośnie przekrój ruchu. — Pocieszenia. — Gościnny występ kina w teatrze. —Triki artystyczne. — Patos powiększeń. — Łza stwierdzona notarjalnie. — Dekoracje zrobione ze, snu. — Obłąkaną historja o obłąkanych    202

XXXIII. Film rysunkowy. Polak robi sobie kino ze — słownika ! — Aeroplan bez motoru i film bez fotografji. Miły Kopciuszek. — Brylant czy guzik ? - - • Pochwała snobizmu. — Drabina do nieba. — Jak kura zniosła dziecko. — Centaurzyca Ohe. — Prosimy o rewizję rachunku kosztów. — Film rysunkowy poręką artyzmu kina                210

XXXIV. Film Czystego Ruchu.
Ruchomy ornament. Skinetyzować Kandińskiego. Symfonje barwne. — Polak pomyślał, ale Niemiec „zrobił. — Opusy Ruttmanna. — (Kino we własnem oku. — Jak może. powstać opera optyczna. — Krakanie Langego nad noworodkiem —Podrzucam go malarzom             217


CZĘŚĆ SIÓDMA : HORYZONTY.

XXXV. Kino a teatr i słowo.
Rywal i mściciel. — Poczciwi doradcy. — Teatr to kino na głośno). Rehabilitacja słowa — rozpoczęta zdemaskowaniem uzurpacji. — Cień i jego pan. — Fałszywa dynamika. — Włosek lwiego ogona. — Rodzić dzieci a kraść dzieci to co innego. — Apoteoza ubogiego. Bieguny i oś            224