CALL FOR PAPERS

Czekamy na teksty wpisujące się w tematykę przygotowywanych tomów, ale także na artykuły niezwiązane z wiodącym tematem numeru.

Przyjmujemy również recenzje naukowe książek filmoznawczych dotyczących kinematografii polskiej.

Teksty prosimy przesyłać na adres: pleograf@fina.gov.pl

 

Tematy kolejnych numerów:

Komedia i komizm

Termin nadsyłania artykułów: 15 listopada 2020

Komedia i komizm zajmują w polskim filmie miejsce szczególne. Gatunek komediowy jest jednym z nielicznych, które trwale przyjęły się w naszej kinematografii, i wydał dzieła zarówno wielkie i znaczące, jak i słabsze, mniej cenione. Polska komedia filmowa to pole ciągle domagające się nowych interpretacji i powrotów, jako obszar rozległy i silnie zróżnicowany. Z tego względu w kolejnym numerze „Pleografu” chcemy się zająć komedią jako zarówno szczególnym gatunkiem i językiem, jak i złożoną metodą społecznej obserwacji oraz komunikacji. Interesują nas również mniej oczywiste perspektywy, z jakich można spojrzeć na strategie komediowe w polskim kinie minionych dekad i najnowszym.

„Śmieszność – według Moliera – jest uzewnętrznioną i widoczną postacią, jaką opiekuńcza natura przydała temu wszystkiemu, co jest niezgodne z rozumem, po to, byśmy mogli to dostrzec i tego się wystrzegać. Aby rozpoznać śmieszność, należy zrozumieć, na czym opiera się racja, dzięki której dotyczy ona ułomności”. Zapraszamy również do nadsyłania tekstów dotyczących kategorii komizmu, wychodzącego – czasem dalece – poza obręb komedii jako gatunku. Trudny do ujęcia w perspektywie teoretycznej komizm – uzależniony od subiektywnych odczuć odbiorcy, ujawniający sprzeczności, jakie wynikają z kontrastu między przedstawionymi słowami, osobami i sytuacjami a odbiorczymi oczekiwaniami – jest zatem kategorią „transgatunkową”. Zachęcamy do podjęcia refleksji nad tymi kwestiami zarówno w odniesieniu do wybranych nurtów polskiego kina, jak i konkretnych twórców czy filmów. Ciekawa będzie dla nas w tym kontekście także kwestia aktorstwa komediowego, charakteryzacji oraz operowania filmowymi środkami wyrazu. 

Czekamy na teksty problematyzujące i analizujące komizm w polskim kinie jako instrument krytyki autorytetów i wartości, domenę karykatury, parodii, groteski czy trawestacji. Co jest śmieszne dzisiaj, a co było śmieszne w przeszłości? Jak zmienił się model komedii i sam jej odbiorca? Czym jest śmiech i śmieszność w filmie, ale i śmieszność samego filmu? Zapraszamy do refleksji nad zasugerowanymi tutaj, a także przeoczonymi kwestiami, których wspólnym mianownikiem byłyby rozważania na temat związków polskiego kina z tematyką komedii i komizmu.

 

Apokalipsa, katastrofa, koniec

Termin nadsyłania artykułów: 31 stycznia 2021

Amerykański kulturoznawca James Berger w książce After the End. Images of Post-Apocalypse rozróżnia trzy możliwe definicje apokalipsy: to biblijny lub świecki eschaton, kończący świat w sensie faktycznym; zakończenie epoki, stylu życia lub sposobu pojmowania rzeczywistości, które opisujemy w kategoriach apokaliptycznych; a wreszcie, w rozumieniu etymologicznym, to objawienie, które sprawia, że kończący się świat zostaje (wreszcie) wyjaśniony, jego sprzeczności i ciemne obszary znikają pod wpływem światła ostatecznej prawdy. Narracje o apokalipsie często niosą ze sobą ładunek niemożliwej refleksywności: aby zobaczyć koniec, musimy umieścić samych siebie poza albo ponad nim.

Totalność a zarazem migotliwość definicyjna czyni apokalipsę narracyjnie kuszącą. W sposób szczególny dotyczy to kina, bowiem właściwa temu medium spektakularność pozwala mocniej niż w literaturze czy w malarstwie zaakcentować elementy afektywne i pobudzić doświadczenie wzniosłości. Bardzo często jednak takie obrazy wiążemy z kinem hollywoodzkim, w którym apokaliptyczne historie opowiadane są z wykorzystaniem całego arsenału kosztownych efektów specjalnych. Czy kino polskie ma w tej dziedzinie swoje odpowiedniki? A może wykształciło dla tego obszaru własne, odrębne środki wyrazu? Czy mamy w polskim filmie unikatowe, szczególne refleksje o końcu, w którym on sam poddany zostaje problematyzacji?

W „apokaliptycznym” numerze „Pleografu” chcemy się zająć obrazowaniem katastrofy: tej ostatecznej, zatrzymującej język i myśl, ale także pomniejszych końców i schyłków. Apokaliptyczne, katastroficzne wątki dadzą się wyśledzić w filmowych dokumentach, w dziełach autorskich i w czysto rozrywkowych, w kinie eksperymentalnym i głównego nurtu. Katastrofa może dotyczyć historii, polityki, technologii; jednostek i całych grup; wreszcie – podważać spoistość samej rzeczywistości. Jak zawsze, interesuje nas to, co kino mówi, oraz to, jak mówi, pokazując kres tyleż pewnych światów, co wyczerpanie ich medialnych, filmowych wyobrażeń.

 

Przemieszczenia

Termin nadsyłania artykułów: 15 kwietnia 2021

Jednym z powtarzających się aspektów doświadczenia kinowego – za którym tak tęskniliśmy w 2020 roku – jest chęć usytuowania się w sposób, który pozwoli nam jak najlepiej widzieć to, co na ekranie. Zdarza się, że kinowy seans wymaga niewygodnego przechylenia głowy, zerkania ukosem spoza lub ponad ciałami innych widzów, czasem wręcz zmiany wybranego początkowo miejsca na inne, oferujące lepszy widok. Podobnie dynamiczne mechanizmy sytuowania i przemieszczania dotyczą polskiego kina i jego twórców – wciąż szukających swojego miejsca i zerkających na te obsadzone już przez innych, raz moszczących się wygodnie w środkowym fotelu, kiedy indziej spoglądających skosem z niewygodnego kąta na zniekształcony anamorficznie obraz na ekranie.

Przemieszczenia, które chcemy uczynić tematem kolejnego numeru „Pleografu”, można rozumieć na kilka sposobów. To, po pierwsze, spojrzenie „z ukosa”, zmiana punktu widzenia, która skłania do przyjrzenia się zjawiskom w nowym świetle. Perspektywa outsidera, emigranta/imigranta, osoby patrzącej „skądinąd”: z zewnątrz do środka, z centrum na peryferie, ze społecznego marginesu na kulturę hegemoniczną – ale i odwrotnie. Przemieszczeniem jest także wyjęcie przedmiotu (tematu, motywu, osoby, opowieści) z oryginalnych ram i ulokowanie go w innym kontekście, uruchamiające nowe, często niespodziewane znaczenia. Ale też bardziej metaforycznie, w chirurgicznym określeniu złamania z przemieszczeniem i szekspirowskim obrazie świata wypadającego z orbit: przemieszczenie jako rodzaj pęknięcia czy zerwania, które uniemożliwia poprawne złożenie i naprawienie zerwanych narracji, biografii, relacji. Wreszcie, w ujęciu psychoanalitycznym, przemieszczenie może być rozumiane jako kulturowy mechanizm obronny przekierowujący energię, uwagę czy działanie z jednego obiektu, zjawiska bądź tematu na inny – bezpieczniejszy, łatwiejszy, bardziej przystępny.

Czekamy zatem zarówno na artykuły, które same przyjmą przemieszczone spojrzenie „z ukosa” na znane i oswojone tytuły oraz zjawiska, jak i na takie, które będą się przyglądać przemieszczonym filmowym sensom i tematom, twórczyniom oraz twórcom. Interesują nas teksty badające historię polskiego kina z perspektywy „złamań z przemieszczeniem”, a także analizujące kulturowe mechanizmy przemieszczenia, z których korzysta polskie kino, unikając pewnych tematów czy problemów i skupiając się na innych. Przemieszczenia bowiem wytrącają nas wprawdzie z wygodnej pozycji, ale umożliwiają zobaczenie tego, czego nie widać.

 

Zawody filmowe

Termin nadsyłania artykułów: 15 sierpnia 2021

Reżyserka filmowa, scenarzysta, producentka, operator obrazu, montażystka, scenograf, kolorystka, aktor filmowy, charakteryzatorka, specjalista od efektów specjalnych – to tylko niektóre z bardzo długiej dzisiaj listy zawodów filmowych. Pojawienie się filmu w przestrzeni społecznej XIX wieku spowodowało powstanie, a potem gwałtowny rozwój profesji związanych z tym medium. Wydłużająca się z czasem lista jest także przecież świadectwem ewolucji samego filmu, zapisem jego historii, a pojawiające się na niej (i znikające) zawody filmowe ukazują zawiłości tej historii i jej niekiedy dramatyczne zaszłości. Znaczącym przykładem mogą tutaj być choćby przełom dźwiękowy czy przejście od taśmy analogowej do cyfrowych technik realizacji obrazu filmowego. W kolejnym numerze „Pleografu” chcemy się zatem zająć zawodami filmowymi z punktu widzenia społecznej historii filmu.

Jednocześnie dostrzegamy, że historia filmu analizowana z punktu widzenia roli poszczególnych zawodów ujawnia interesującą specyfikę kinematografii narodowych. W przypadku kina polskiego, zwłaszcza w wyniku rewolucyjnego wpływu polskiej szkoły filmowej, szczególnie istotne znaczenie przypisywane było reżyserowi filmu, utożsamianemu z jego autorem. Kino autorskie w tym rozumieniu to kino reżysera, którego uważano za  twórcę totalnego, co zresztą rodziło liczne konflikty, spośród których wymienić warto spór między Andrzejem Munkiem a Jerzym Stefanem Stawińskim, gdzie ten drugi nie godził się na drugorzędną albo mało znaczącą rolę scenarzysty, czyli dostarczyciela treści, w sytuacji, kiedy opowieści te dotyczyły jego osobistych dramatycznych doświadczeń. Spór ten doprowadził w rezultacie do tzw. buntu scenarzystów, którzy sami stanęli za kamerą. Interesują nas również takie zagadnienia – zapraszamy do ponownego, krytycznego namysłu nad rzeczywistym wpływem idei kina autorskiego na polskie kino oraz na dominujące sposoby myślenia historyków kinematografii narodowej. Kwestią ściśle z tym związaną jest także obecność, ale i nieobecność w rodzimej refleksji filmoznawczej szeroko zakrojonych badań  nad przedstawicielami innych zawodów filmowych – często rozpatrywanych przede wszystkim w kategoriach technicznych.

Zachęcamy również do namysłu nad bardziej szczegółowymi aspektami profesji filmowych – edukacją zawodową, ścieżkami karier, organizacjami, stowarzyszeniami i inicjatywami konsolidującymi branżę, wreszcie nad kwestiami prawnymi wyznaczającymi ramy działania w rodzimym przemyśle filmowym. Czekamy na teksty o dominujących, ale i zwykle pomijanych zawodach filmowych, o ich historycznej roli, ewolucji i współczesnej kondycji. Interesują nas ujęcia nieoczywiste, stawiające nowe pytania, skłaniające do ponownej refleksji nad byłą i niebyłą historią polskiego kina przez pryzmat tych, którzy na różnych etapach i w różnych wymiarach aktywnie je współtworzą.

Kontakt

Klaudia Rachubińska
sekretarz redakcji

tel. 22 182 47 64
e-mail: pleograf@fina.gov.pl

Adres redakcji:
Filmoteka Narodowa - Instytut Audiowizualny
ul. Wałbrzyska 3/5
02-739 Warszawa

 

Redakcja

Rada naukowa

Recenzenci naukowi

Informacje dla autorów

CALL FOR PAPERS