Akademia polskiego filmu

„Słownik filmu”, red. Rafał Syska, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2010

Autotematyzm

Alicja Helman

Autotematyzm - termin określający te wypowiedzi filmowe, których przedmiotem jest samo medium. Używa się go często wymiennie z terminami „autorefleksywność”, „refleksywność”, „autoteliczność”. Celem filmu autotematycznego jest przedstawienie stosunku twórcy do tworzywa, środków wyrazu i filmowanych wydarzeń, co ma decydujący wpływ na postawę odbiorcy wobec dzieła. Już we wczesnym okresie niemym twórcy posługiwali się chwytami autotematycznymi, cytując fragmenty jednego filmu w innym filmie. Z sytuacją bardziej złożoną spotykamy się w dziełach, których tematem jest proces twórczy i sama czynność realizacji filmu. Najbardziej znane przykłady to Osiem i pół (1963) F. Felliniego, Wszystko na sprzedaż (1969) A. Wajdy i Noc amerykańska (1973) F. Truffauta. Jako autotematyczne traktuje się również te filmy, które charakteryzują się wysokim stopniem samoświadomości medium, ostentacyjnym eksplorowaniem możliwości warsztatu filmowca, traktowaniem kina jako osobistej wypowiedzi w określonym języku. Przykładem jest twórczość reżyserów francuskiej Nowej Fali. Wraz z rozwojem kina wzrasta stopień autotematyczności jego wypowiedzi, wynikający z faktu, że filmy coraz rzadziej odwołują się bezpośrednio do rzeczywistości, a coraz częściej do innych filmów, które są cytowane, parafrazowane, parodiowane, a twórcy traktują utwory zrealizowane wcześniej jako punkty odniesienia własnej wypowiedzi (postmodernizm).

A.H.

Wróć do poprzedniej strony